2. Sınıf 21. Hafta Sınıf Defteri

Amaç: Çevreye duyarlılık ve dikkatli gözlem.

Amaç: Nil’in dere çevresindeki değişimi gözleyip dinlemesini izleme; gördükleriyle tahminlerini ayırma.

Masalın tam metni:

Köyün yakınındaki dere sabahları sessiz akardı. Dereden gelen ses, taşların arasında suyun hafifçe şıpırdamasıydı. O sabah Nil, dedesiyle yürüyüşe çıktığında suyun kıyısında garip bir şey gördü: ince bir dal, bir plastik kapağa takılmış; kapak da küçük bir taşın önünde dönüp duruyordu.
“Dere neden aynı yerde dönüyor?” diye sordu.
Dedesi diz çöküp baktı. “Dönen su değil, kapak,” dedi. “Suyun önüne bir şey çıkmış olabilir. Ama suya girmeyelim.”
Nil kapağı almak için elini uzattı; dedesi onu nazikçe durdurdu. Kıyı kaygandı. “Önce güvenli yolu düşünelim.” Yakındaki park görevlisine haber verdiler. Görevli eldiven ve uzun saplı bir araçla kapağı kıyıdan aldı. Dal serbest kalınca suyun sesi değişti; ince bir şırıltı daha belirgin duyuldu.
Nil gözlerini kapattı. “Dere şimdi başka türlü konuşuyor,” dedi.
“Ne diyor?” diye sordu dedesi.
“Bilmiyorum. Dinlemeden cevap veremem.”
Biraz ilerlediler. Sazların arasından rüzgâr geçiyordu. Kuru yaprakların hışırtısı, derenin şırıltısına karıştı. Nil küçük defterini çıkardı. Bir sayfaya dalga, diğerine yaprak çizdi. Yanlarına sesleri yazmak istedi: ‘şıpır’, ‘hışır’. Dedesi kulağını eğdi. “Ben de bir kuş duyuyorum,” dedi. Nil önce duymadı. Biraz bekleyince çok uzaktan kısa bir ıslık geldi.
Yolun kıvrımında su yüzeyinde bir köpük birikintisi gördüler. Nil, “Bunu da kapak mı yapıyor?” dedi. Dedesi, “Bilmiyorum; her köpüğün nedenini görmeden söylemeyelim,” diye karşılık verdi. Çevrede çöp olup olmadığını güvenli mesafeden gözlediler. Bir torbanın çalılara takıldığını fark edip görevliye yerini tarif ettiler.
Dere kenarından dönerken Nil ve dedesi bir bankta mola verdi. Defterine çizdiği sazların yönünün hep aynı olduğunu fark etti. “Rüzgâr hiç ters esmedi mi?” diye sordu. Dedesi bir süre beklemelerini önerdi. Birkaç dakika sonra kuru yapraklardan biri ters yöne döndü; Nil ikinci bir çizim yaptı. Bankın yanındaki plastik poşeti de gördüler. Poşet dereye yakın değildi ama rüzgârla yuvarlanabilirdi. Dedesi, güvenli olduğu için poşeti eldivenle alıp yakındaki çöp kutusuna bıraktı. Nil, “Ben yalnız suyun içindeki çöplere bakmıştım,” dedi. Sonra çalılarda yuva yapan kuşları fark etti. Kuşların yanına gitmediler; uzaktan gözlemlediler. Defterdeki boş sayfaya küçük bir not yazdı: ‘Bazen bakacağın yeri değiştirmek gerekir.’
Eve dönerken Nil’in defteri seslerle dolmuştu. Dedesine sayfaları gösterdi. “Bak, rüzgârın resmi yok. Nasıl çizeceğim?”
“Görmediğin şeyi, etkisinden anlayabilirsin,” dedi dedesi.
Nil kuru bir yaprağı havaya atmadı; yaprakların kendiliğinden kıpırdamasını bekledi. Sonra defterine eğilen bir saz ve kıvrılan bir dal çizdi. “Rüzgârı böyle gösteririm,” dedi.
Ertesi gün okulda resmini arkadaşlarına anlattı. Bir çocuk, “Dere gerçekten konuşuyor mu?” diye sordu. Nil gülümsedi. “Hayır, su akıyor. Ama uzun uzun dinlersen sesi bazen şıpır, bazen şırıl oluyor.”
Öğretmen, “Peki burada en önemli gözlemin hangisi?” diye sorunca Nil düşünmeden cevap vermedi. Defterini açtı. Kapağın dönüp durduğu ilk sayfaya baktı, sonra yaprağın çizildiği son sayfaya. “Sanırım bir şeyi anlamak için önce durup bakmak gerekiyor,” dedi. Ardından hemen düzeltti: “Bazen de dinlemek.”

Dinleme sonrası: Sohbet: Kapak derenin sesini nasıl etkiledi? Nil rüzgârı nasıl resmetti? Hangi sorunun cevabını hemen veremediler? Seçmeli çalışma: Gördüğün ve duyduğun iki doğa ayrıntısını ayrı çiz. Sözel yanıt, çizim veya canlandırma seçilebilir; kişisel deneyim paylaşımı zorunlu değildir.