2. Sınıf 9. Hafta Sınıf Defteri

Amaç: Tarihî kişi hakkında gözlem, soru sorma ve kaynak farkındalığı.

Amaç: Bir fotoğrafta görülenlerle tahmin edilenleri ayırma; bilinmeyen ayrıntılar için soru oluşturma.

Masalın tam metni:

Sınıfın tarih köşesine asılmak üzere eski bir fotoğraf getirilmişti. Fotoğrafta kalabalık bir sokak, şapkalar ve uzakta görünen bir bina vardı. Eylül, fotoğrafı ilk bakışta tanıdığını sandı. “Burası Ankara,” dedi.
“Emin misin?” diye sordu öğretmeni.
Eylül bir daha baktı. Aslında binayı görmüş gibi hissetmişti; nereden tanıdığını hatırlamıyordu. “Değilim,” dedi. “Ama galiba Ankara.”
Arka sıradaki Ali, fotoğraftaki tramvayı işaret etti. “Belki İstanbul’dur. Dedem eski tramvay fotoğrafları gösteriyor.”
Öğretmen fotoğrafın arkasını çevirdi. Arkasında bir tarih ve basıldığı arşivin adı yazılıydı. “Önce bildiklerimizi, tahmin ettiklerimizi ayıralım,” dedi. Tahtaya iki sütun çizdi. ‘Fotoğrafta kalabalık var’ birinci sütuna girdi. ‘Ankara olabilir’ ve ‘İstanbul olabilir’ ikinci sütuna yazıldı.
Eylül fotoğrafa iyice yaklaştı. “Ortadaki kişinin kim olduğunu bilmiyoruz,” dedi. Öğretmen büyüteç yerine bir kâğıttan pencere yaptı; fotoğrafın yalnız küçük bir bölümünü görünür bıraktı. Bu kez arkadaki dükkân tabelasını fark ettiler. Yazının bir kısmı seçiliyordu ama tamamı okunmuyordu.
Öğretmen, güvenilir bir arşivde aynı fotoğrafın açıklamasını açtı. Fotoğrafın şehir bilgisi ve çekildiği tarih orada yazıyordu. Çocuklar kendi tahminleriyle karşılaştırdı. Ali’nin tahmini doğru çıkmıştı. Ali sevinirken Eylül de yeni bir ayrıntı bulmuştu: fotoğrafın altındaki açıklamada kişilerin adları yoktu. “O zaman bunların kim olduğunu hâlâ bilmiyoruz,” dedi.
“Evet,” dedi öğretmen. “Bir kaynağın söylediği kadarını biliyoruz.”
Fotoğrafın incelendiği sırada öğretmen çocuklara küçük boş kartlar dağıttı. Her kartın üstünde üç yer vardı: ‘Gördüğüm’, ‘Tahminim’, ‘Kaynağın söylediği’. Eylül ilk kutuya tramvayı çizdi. İkinci kutuya bir soru işareti koydu; çünkü şehri hâlâ kestiremiyordu. Üçüncü kutuyu kaynak açılıncaya kadar boş bıraktı. Ali önce bütün kutulara aynı şehir adını yazmıştı. Sonra aralarındaki farkı görünce ikinci ve üçüncü kutuyu sildi. Sınıfta biri, “Tahminim yanlış çıkarsa kâğıdı atmalı mıyım?” diye sordu. Öğretmen, “Hayır, o zaman neyi neden düşündüğümüzü görebiliriz,” dedi. Eylül kartın köşesine küçük bir büyüteç resmi ekledi. Fotoğrafın sahibini bilmiyorlardı ama hangi bilgiyi nereden öğrendiklerini artık daha iyi izliyorlardı. Eylül kartını çöpe atmadı; soru işaretleriyle birlikte defterinin arasına koydu. Belki başka bir gün yeni bir kaynağa rastlarlardı.
Sonra sınıfa Atatürk’ün bir fotoğrafı gösterildi. Bu kez başlıkta adı, tarihi ve fotoğrafı saklayan kurum belirtilmişti. Eylül, “Atatürk’ü tanıyorum diye her fotoğrafın nerede çekildiğini bilemem,” dedi. Ali fotoğraftaki insanların nereye baktığını merak etti. Öğretmen, “Buna dair elimizde bilgi yoksa yalnızca merak ettiğimizi söyleyebiliriz,” diye karşılık verdi.
Öğleden sonra Eylül, eve götürmek için kendi ailesinin bir fotoğrafını seçti. Ablası, “Bu fotoğrafta ben neden yokum?” diye sordu.
“Çünkü o gün sen fotoğrafı çekmiştin,” dedi annesi.
Eylül şaşırdı. Görünenlerin dışında, fotoğrafı çeken biri de vardı. Ertesi gün sınıfa gidince tahtadaki iki sütunun yanına küçük bir soru eklemek istedi: ‘Bu fotoğrafı kim çekti?’ Sorunun cevabını bulamamıştı ama artık bunu uydurmak da istemiyordu.

Dinleme sonrası: Sohbet: Eylül neyi bildiğini sanıyordu? Fotoğrafın açıklaması hangi bilgileri verdi? Cevapsız kalan yeni soru neydi? Seçmeli çalışma: Bir görseli görerek bildiğin ve yalnız tahmin ettiğin ayrıntıları iki kutuya ayır. Sözel yanıt, çizim veya canlandırma seçilebilir; kişisel deneyim paylaşımı zorunlu değildir.