2. Sınıf 19. Hafta Sınıf Defteri

Amaç: Soru üretme ve araştırma isteği geliştirme.

Amaç: Çark ve soru kutusundan doğan merakı izleme; basit bir gözlem için kendi sorularını üretme.

Masalın tam metni:

Sınıfın ortasına kartondan bir çark kurulmuştu. Üzerinde cevaplar değil, sorular yazıyordu: ‘Nasıl?’, ‘Neden?’, ‘Acaba?’, ‘Başka türlü olur mu?’ Öğretmen çarkı çevirince ok ‘Acaba?’ bölümünde durdu. “Bugün bir şey merak edeceğiz,” dedi.
Mira elini kaldırdı. “Çantamın fermuarı neden hep aynı yerde sıkışıyor?”
Diğer çocuklar güldü. Mira çantasını açarken yine fermuar takıldı. Bu kez merakı bütün sınıfa bulaştı. Kimi dişlerin yamuk olduğunu düşündü, kimi çantanın içindeki kumaşın sıkıştığını söyledi. Öğretmen, “Önce dokunmadan bakalım,” dedi. Kumaşın küçük bir parçası gerçekten dişlerin arasına girmişti.
Mira çantasını kapatıp açmayı yeniden denedi; fermuar çalıştı. “Demek çark işe yaradı,” dedi. Öğretmen gülümsedi: “Çark değil, sorumuz bizi bakmaya yöneltti.”
Sıra Baran’a geldi. Çark ‘Neden?’de durdu. Baran, sınıfın penceresindeki buğuyu işaret etti. “Neden camda duman var?”
“Duman değil, buğu olabilir,” dedi Efe. “Ama neden olduğunu bilmiyorum.” Çocuklar camın yanında durdular. Öğretmen güvenli bir açıklama ve basit gözlem yaptı; sıcak nefesin soğuk camda küçük damlacıklara dönüşebileceğini anlattı. Çocuklar yalnızca camdaki değişimi izledi; sıcak suyla veya tehlikeli malzemeyle deney yapmadılar.
Öğleden sonra çarkın oku ‘Başka türlü olur mu?’ya geldi. Mira yeni bir soru sordu: “Çark dönmeden de soru sorabilir miyiz?”
“Bunu denemek ister misin?” dedi öğretmen.
Çarkı bir kenara koydular. Her öğrenci bir soru düşündü. Söylemek istemeyenler çizdi; biri kedilerin gece nasıl yol bulduğunu çizmişti. Bir başka çocuk, “Bulutlar neden bazen pembe?” diye sordu. Bütün sorulara o gün cevap bulunamadı. Öğretmen onları küçük bir kutuya koydu. Üzerine ‘Merak Kutusu’ yazdılar.
Merak Kutusu ilk gün çok çabuk doldu. Çocuklar kâğıt bulmakta zorlanınca öğretmen kutunun yanına küçük boş kartlar koydu. Efe yalnızca tek kelime yazmıştı: ‘Karınca’. Mira, “Bu soru değil,” dedi. Efe düşündü. “Karıncalar eve nasıl yol bulur?” diye tamamladı. Başka bir kartta kocaman bir soru işareti vardı. Kartın sahibi bir şey sormaya henüz karar vermemişti; öğretmen onu da kutuda sakladı. Öğle arasında üç öğrenci aynı soruyu farklı biçimlerde yazdıklarını fark etti. Birbirlerine bakıp güldüler; hangisinin daha güzel olduğunu seçmek yerine soruları yan yana koydular. Mira çarkı yeniden döndürüp tek bir soruya üç farklı başlangıç bulmayı denedi. Kutudaki soruların çoğu cevaptan önce yeni bir bakış açısı kazandırıyordu.
Mira ertesi sabah kutuyu açmak istediğinde öğretmen, “Bir soru seçebilirsin,” dedi. İçinden “Ay neden gündüz de görünür?” çıktı. Mira pencereden baktı; o gün gökyüzünde Ay görünmüyordu.
“Bugün göremiyoruz,” dedi. “O zaman nasıl araştıracağız?”
Baran, kütüphanedeki gökyüzü kitabını hatırladı. Birkaç sayfa incelediler. Mira, Ay’ı her gün aynı saatte görmenin mümkün olmadığını öğrendi; daha çok sorusu oldu. Kutunun kapağını kapatırken sesini alçalttı: “Çarkı sevdim ama galiba kutu daha da tehlikeli.”
“Neden?” diye sordu Efe.
“Çünkü içine bir soru atınca iki tane çıkıyor!”

Dinleme sonrası: Sohbet: Mira’nın ilk sorusu neydi? Çark olmadan da soru üretilebildi mi? Kutudaki sorular neden arttı? Seçmeli çalışma: Bir nesne seç ve ona ilişkin iki farklı soru kartı hazırla. Sözel yanıt, çizim veya canlandırma seçilebilir; kişisel deneyim paylaşımı zorunlu değildir.